زيرا با دردسرهاى جدّى روبرو خواهند شد . مخصوصا يادآورى مىكنم كه در حين حمل‌ونقل از كشتى و راه‌آهن مسافرين هوشيار بوده ، اسباب و اوضاع خود را پريشان ننمايند . در حين بيرون آمدن از قايق در جلو گمركخانه بليت را اجزاى ضبطيه ضبط كرده ، مهرى به عوض آن مىدهند كه بعد از امضاى تذكره و اخذ وجه مخصوص ردّ مىنمايند . منهاى يادآورىهايى كه دربارهء راه صورت مىگيرد ، تذكرات مهم وى دربارهء آداب معاشرت و رفتار با ديگران در « عربستان » يعنى خود جزيرة العرب و به‌طور خاص مكه و مدينه است . از نظر وى ، اگر كسى مىخواهد راحت باشد ، بايد علائم آشكار پوشش را ، كه ايرانى است ، كنار گذارده و با عمامه يا فينه راه برود تا جلب توجه نكند و كسى هم به او آزارى نرساند . رعايت تقيه هم براى يك شيعه از هرچيز واجب‌تر بوده و به هيچ روى نبايد بيهوده خود را در معرض دشمنى ديگران قرار دهد : شخص حاجى ، بعد از دخول به خاك عربستان ، خصوص در مواقعى كه محلّ خطر است ، بهتر آن است كلاه سياه ماهوتى و نمدى را ترك نمايد . لباس مندرس و چركين نپوشد . عمامه يا فينه را اختيار كند . كفش ساغرى و زيرجامه سبز و قرمز را لباس خود نسازد و مادامى كه در ميان آن جماعت است از استعمال حنا خود را انگشت‌نما ننمايد و از سبّ و شتم ، كه ناشى از حركات جاهلانه و موجب قتل نفس و اتلاف اموال است زبانش را محفوظ بدارد و در آداب شريعت تابع افعال و اقوال حضرت ائمهء هدى - عليهم السلام - باشد كه در اين مواقع به تقيّه امر فرموده‌اند : التقية دينى و دين آبائى . رفتارهاى غيراخلاقى ، شايستهء يك انسان پاك‌طينت نيست . انسان پول را براى حفظ آبروى خود مىخواهد نه آن‌كه به خاطر عدم پرداخت حقوق جزئى ، هم آبروى خود را ببرد و هم سبب بدنامى جمعى ايرانيان شود : در مكهء معظّمه ، مثلا در حين طواف ، نعلين خود را زير بغل زده ، مشغول طواف مىشدند و يا در آستانهء مقدّسهء حضرت نبوى - صلّى اللّه عليه و آله - به